Saat öğleden sonra 14:00… Mal kabul kapısında indirilmesi gereken koca bir tır bekliyor, sevkiyat alanında işler yoğun. Tam o sırada deponun en güvendiğiniz forklifti, daha mesainin bitmesine saatler varken yavaşlamaya, asansörü ağır kaldırmaya başlıyor ve sonunda ekranda o sinir bozucu kırmızı ışık yanıp sönüyor.

“Daha dün gece sabaha kadar şarjda değil miydi bu makine?” diye soruyorsunuz operatöre. “Şarja taktım usta, sabah %100 doluydu” cevabını alıyorsunuz.

Peki ne oldu da 8 saat kesintisiz çalışması gereken bu koca makine, 3-4 saat içinde pes etti? Neden son zamanlarda aküleri sürekli şarja takmak zorunda kalıyorsunuz? Eğer bu sorunları yaşıyorsanız, yalnız değilsiniz. Doğuş Akü olarak her gün ziyaret ettiğimiz onlarca fabrikada en sık duyduğumuz şikayet tam olarak budur.

Gelin, işin mutfağına inelim. “Akü bozuldu, yenisini alalım” demek işin en kolay (ve en masraflı) kısmıdır. Oysa bir forklift aküsünün (traksiyoner bataryanın) çabuk bitmesinin arkasında çoğu zaman akünün kendi yaşından ziyade, depodaki bazı yanlış alışkanlıklar yatar.

1. “Öğle Arasında 15 Dakika Şarja Takayım” Tuzağı (Fırsat Şarjı)

Sanayide ve lojistik depolarında operatörlerin en sık yaptığı ve tamamen iyi niyetle ortaya çıkan bir hata vardır. Operatör, çay molasına veya öğle yemeğine çıkarken makineyi şöyle bir 15-20 dakikalığına şarja bağlar. Maksat “akü biraz daha dolsun, öğleden sonra beni yarı yolda bırakmasın” düşüncesidir.

Ancak standart kurşun-asit aküler (eğer lityum kullanmıyorsanız) bu durumdan nefret eder.

Neden Mi? Kurşun-asit aküler “Hafıza Etkisi” dediğimiz duruma sahip olmasalar da, şarj işlemi başladığı an içlerindeki kimyasal tepkime nedeniyle inanılmaz derecede ısınırlar. Siz onu 15 dakika sonra şarjdan çekip hemen ağır bir yükün altına soktuğunuzda, akü soğumaya fırsat bulamaz.
Sonuç: Sürekli bu kısa süreli şoklara maruz kalan akünün içindeki kurşun plakalar (ızgaralar) aşırı ısıdan dolayı genleşir ve üzerindeki aktif maddeler (hamurlar) dökülmeye başlar. Kasanın dibine dökülen bu hamurlar bir daha asla enerji tutamaz. Yani akünüzün kapasitesini kendi ellerinizle, yavaş yavaş azaltmış olursunuz. Akü sadece vardiya sonunda, mümkünse %20 seviyelerine indiğinde şarja takılmalı ve %100 dolana kadar asla fişten çekilmemelidir.

2. Sahte “Yüzde 100” Şarj Yanılgısı

Operatör haklı olabilir; sabah ekrana baktığında gerçekten %100 dolu görmüş olabilir. Ama o %100 gerçekten %100 mü?

Bunu şöyle düşünün: Cep telefonunuzun bataryası çok eskidiğinde fişe takarsınız, 10 dakikada %100 olur ama evden çıkıp iki fotoğraf çektiğinizde anında %10’a düşer. Traksiyoner akülerde de durum farklı değildir. Biz buna Sülfatlaşma (kireçlenme) diyoruz.

Nasıl Oluşur? Akü şarjsız bekletildiğinde veya sürekli yarım şarj edildiğinde, içindeki asit kurşun plakaların üzerine beyaz, sert bir kristal tabaka olarak yapışır.
Ne Yapar? Bu taşlaşmış tabaka, elektriğin depolanacağı gözenekleri tamamen tıkar. Şarj cihazı (redresör) akım gönderdiğinde, bu tıkalı gözenekler yüzünden akünün hemen dolduğunu sanır ve işlemi erkenden bitirip yeşil ışığı yakar. Siz aküyü “dolu” sanırsınız ama aslında kapasitesinin sadece %30’unu alabilmiştir. Haliyle o devasa makine 2 saat sonra tekrar şarj ister.
Çözümü: Doğuş Akü servis ekibi geldiğinde, bu “sahte doluluğu” yaratan sülfat tabakasını özel bilgisayarlı cihazlarla (desülfatör) günlerce süren bir işlemle kırar. Akünün gözenekleri açılır ve tekrar eskisi gibi tam kapasite enerji almaya başlar.

3. “Biraz Daha İdare Etsin” Diye Kırmızı Işıkta Zorlanan Makineler

Forklift ekranlarındaki batarya göstergeleri süs olsun diye konulmamıştır. Birçok makinede şarj seviyesi %20’ye (kırmızı bölgeye) düştüğünde, asansörün kaldırma hızı yavaşlar. Bu, makinenin size “Lütfen beni şarja tak, yoksa kalbime (aküye) zarar vereceksin” deme şeklidir.

Ancak işin aciliyeti, o an indirilmesi gereken son bir palet derken operatör gaza basmaya, asansörü zorla kaldırmaya devam eder. Aküyü %20’nin altında (hatta tamamen bitene kadar) kullanmaya “Aşırı Derin Deşarj” denir.

Zararı Nedir? Akünün içindeki voltaj o kadar tehlikeli seviyelere düşer ki, içerdeki asit adeta suya dönüşür. Daha da kötüsü, tamamen boşalmış bir aküyü şarja taktığınızda, şarj cihazı ona çok yüksek bir başlangıç akımı (amper) basar. Zaten zayıf düşmüş olan hücreler bu ani elektrik şokuyla adeta kavrulur. Bunu birkaç kez tekrarladığınızda, o çok güvendiğiniz batarya bir daha asla dikiş tutmaz.

4. Şarj Cihazının (Redresör) Gizli İhaneti

Forklift aküsü neden çabuk biter diye soran bir depo şefinin aklına şarj cihazından şüphelenmek pek gelmez. “Fişe takıyorum, ışığı yanıyor, demek ki çalışıyor” diye düşünülür. Oysa cinayeti işleyen çoğu zaman akü değil, o köşede duran metal kutudur.

Uygunsuz Amper: Makinenize sonradan daha yüksek kapasiteli (örneğin 600Ah) bir akü aldınız ama eski şarj cihazınızı (örneğin 400Ah için olanı) kullanmaya devam ediyorsunuz. O zayıf cihaz, yeni akünüzü sabaha kadar şarj etse bile tam olarak doyuramaz. Akü her gün yarım şarjla (aç kalarak) çalışmaya başlar ve kısa sürede hastalanır.
Arızalı Trafolar: Eski tip trafolu şarj cihazlarının içindeki diyotlar veya kartlar arızalandığında, aküye dalgalı veya eksik akım basarlar. Bazen de şarjı ne zaman keseceklerini bilemez ve aküyü saatlerce kaynatarak içindeki suyu buharlaştırırlar. Eğer akünüz şarjdan çıktığında el değmeyecek kadar sıcaksa, redresörünüzü acilen kontrol ettirmeniz gerekir.

5. Soğuk Hava Depolarının Görünmez Etkisi

Gıda, ilaç veya donuk ürün lojistiği yapan bir tesiste çalışıyorsanız, akünüzün çabuk bitmesi kadar doğal bir durum yoktur. Tıpkı kışın soğukta cep telefonunuzun şarjının aniden bitmesi gibi, kurşun-asit forklift aküleri de soğuktan nefret eder.

Oda sıcaklığında (25°C) tam performans (%100) veren bir akü, sıfırın altındaki donuk hava depolarında (-18°C) çalışırken kapasitesinin yaklaşık %30’unu ila %40’ını kaybeder. İçindeki kimyasal reaksiyonlar soğukta yavaşlar.
Eğer soğuk hava deposunda çalışıyorsanız ve akünüz çabuk bitiyorsa, bu akünün arızalı olduğu anlamına gelmeyebilir. Bu tamamen fizik kurallarıyla ilgilidir. Bu tür ortamlar için özel yalıtımlı akü kazanları veya daha yüksek amperli batarya seçimleri yapılması şarttır.

6. “Küs” Hücreler (Dengeleme İhtiyacı)

48 Voltluk bir forklift aküsünün içi, aslında yan yana dizilmiş 24 adet ayrı pil (hücre) gibidir. Tıpkı bir halat çekme yarışındaki 24 kişilik bir takım gibi düşünün.

Zamanla, her gün şarj-deşarj oldukça bu 24 hücrenin bazılarının gücü düşer, bazılarınınki yüksek kalır. Yani takımın içindeki 3-4 kişi “küser” ve ipi çekmeyi bırakır. Geriye kalan sağlam hücreler, o küs olanların yükünü de taşımak zorunda kaldığı için çok çabuk yorulurlar ve akü 3 saatte biter.

Ne Yapmalı? Modern şarj cihazlarında “Equalize” (Dengeleme) adında bir tuş veya otomatik bir mod vardır. Bu mod, hafta sonları aküye çok düşük ve yavaş bir akım göndererek o geri kalmış, küs hücreleri diğerlerinin seviyesine çıkarır. Bütün takımı aynı hizaya getirir. Eğer aylardır akünüze dengeleme şarjı yapılmıyorsa, kapasite kaybı yaşamanız kaçınılmazdır.

Peki Şimdi Ne Yapacağız? Aküyü Çöpe mi Atalım?

İşte geldik en can alıcı noktaya. Diyelim ki yukarıdaki hataların bazıları geçmişte yapıldı ve akünüz artık gerçekten vardiyayı çıkarmıyor. Hemen satın alma departmanına gidip “Bize acil yeni akü lazım” demeyin. Doğuş Akü olarak sanayideki işletmelere en büyük tavsiyemiz budur: Ölçmeden, test etmeden hiçbir aküyü hurdaya ayırmayın.

Bazen sorunun kaynağı sandığınızdan çok daha küçüktür:

Bazen sadece 24 hücreden 2 tanesi tamamen ölmüştür ve bütün sistemi aşağı çekiyordur. Biz o 2 hücreyi kesip çıkarır, yerine sağlamlarını kaynatırız ve akünüz eski gücüne kavuşur.
Bazen kalın kabloların ucundaki Anderson soketler erimiştir, akım tam geçmiyordur. 5 dakikalık bir soket değişimiyle makine fişek gibi olur.
Bazen de sadece ağır bir bilgisayarlı “Desülfatasyon” işlemiyle o taşlaşmış kireçleri kırar, akünüzü hayata döndürürüz.

Yeni bir aküye yüz binlerce lira vermeden önce, mutlaka profesyonel bir gözün o sisteme bakması gerekir.

Doğuş Akü Servisi Bir Telefon Uzağınızda

Forkliftiniz sürekli şarj istiyor, işlerinizi yarı yolda bırakıyor veya şarj odasında aşırı ısınıp kötü kokular yayıyorsa; sistemi daha fazla zorlamayın.

Markası Linde, Still, Jungheinrich veya Toyota olsun fark etmez; Doğuş Akü‘nün mobil servis ekipleri fabrikanıza gelir, akünüzü ve şarj cihazınızı yerinde test eder. Size gerçek ve dürüst bir rapor sunarız: “Bu akü ufak bir revizyonla 2 yıl daha çalışır” veya “Bu akü maalesef ömrünü tamamlamış, bütçenize en uygun şu çözümleri sunabiliriz” deriz.

Milyonlarca liralık operasyonunuzun, bir akü yüzünden durmasına izin vermeyin. Akünüzün neden çabuk bittiğini kesin olarak öğrenmek, yerinde arıza tespiti ve en ekonomik çözümler için sayfanın altındaki butondan Doğuş Akü WhatsApp teknik destek hattına hemen ulaşabilirsiniz. Çayınızı içerken, bırakın enerjinizi biz yönetelim!